چگونه مقاله بنویسیم ـــ چه نوع مقاله ای

آموزش مقاله نویسی

بطور کلی نویسندگی شامل هر مطلبی است که با نوشتن در ارتباط است.نوشته های با هدف و یا بی هدف

مقاله نویسی نیز از آن دسته نوشتار های با هدف است که توسط محققان و دانشجویان نوشته می شود و در واقع همانند یک پایان نامه کوچک است که اطلاعات را در اختیار مخاطبین خود قرار می دهد.

 

 

آموزش مقاله نویسی
آموزش مقاله نویسی

 

تاریخچه مقاله نویسی

تاریخچه مقاله نویسی در ایران از نیمه دوم قرن سیزدهم ، هم زمان با چاپ و نشر روزنامه می باشد. این دو با هم به وجود آمدند و با هم رشد کردند. مقاله و روز نامه و مجله به هم پیوستگی دارند و ارتباطشان همیشگی است.در کشور های اروپایی نیز سابقه مقاله نویسی به اواخر قرن شانزدهم میلادی بر می گردد.

مایکل دی مونتاین فرانسوی اولین مقاله مطبوعاتی را نوشت. سپس در اوایل قرن هفدهم اولین نشریه های دوره ای کشورهای اروپایی چاپ و منتشر شد. با انقلاب انگلستان دوره مطبوعات عقیدتی و سیاسی آغاز شد. و تا اواخر قرن هجدهم ادامه یافت و در نهایت از اواسط قرن هجدهم به بعد مقاله نویسان و دست اندر کاران مطبوعات کار مفید و موثر خود را آغاز و ادامه دادند. در این زمان مقاله نویسی مطبوعاتی پیشرفت زیادی داشت. از قرن بیستم مقالات غیر رسمی از رونق افتاد وبرعکس مقاله های نظری، انتقادی، ادبی، فکری، به خصوص در نشریات دانشگاهی رونق زیادی پیدا کردند.

 

مقاله چیست؟

از نظر لغوی مقاله یعنی: گفتار، سخن و مبحث

نوشته ای از جنس ناداستان که با واقعیت سرو کار دارد و دارای چارچوب بوده و در باره یک موضوع است و در باره آن به خواننده آگاهی می دهد. و این بحث برای طیف متعددی از دانشجویان ، طلاب ،هر کسی که می خواهد بنویسد و خلاصه برای همه علاقه مندان به مقاله نویسی مفید است. مقاله از یک منظر به دو دسته تقسیم می شود. مقاله عمومی و مقاله تخصصی

مقاله عمومی

مقاله عمومی زیربنای مقاله نویسی است و شامل تمام مباحث بنیادی و اساسی است یعنی مباحثی که به منزله  پایه های ابتدایی کار هستند که اگر شناخته نشوند،نویسنده آن در نوشتن  مقاله دچار خطا می شود.

مقاله تخصصی

مقاله تخصصی به معنای دقیق آن شامل مقالات علمی، مقالات و یاداشت های روزنامه ای ،رساله های دانشگاهی و . . . می باشد.

در مقاله هدف نویسنده بررسی یکی از مسائل علمی، ادبی ، اجتماعی، اخلاقی و . . .است که قصد دارد با پژوهش دقیق و دقت نظر از ابعاد مختلف موضوع را به اثبات رساند، یا رد کند.

تفاوت مقاله با دیگر نوشته ها

تفاوت مقاله با انواع دیگر نوشته ها از گزارش گرفته تا قطعه ادبی ، خاطره ، سفرنامه، داستان و روایت در این است که مقاله نوشته ای از جنس ناداستان است در ادبیات امروز فارسی شاید این تقسیم بندی به این معنا دیده نشود، ولی اگر در ادبیات انگلیسی جستجو کنید به خوبی به این نتیجه دست خواهید یافت.

امروزه در دنیا ادبیات به پنج دسته تقسیم می شود.

  • ادبیات داستانی
  • ادبیات ناداستان
  • ادبیات شاعرانه
  • ادبیات دراماتیک
  • ادبیات فولکلوریک

شما هر کدام از این واژه ها را بارها شنیده اید اما باید بدانید که هر کدام از اینها قسیم همدیگرند. در ادبیات امروز دنیا همه نوشته های ادبی، هر آن چه که از جنس نوشتن است، هر نوشته ای که از یک صفحه بیشتر است، در یکی از این دسته بندیها قرار می گیرد.

ادبیات داستانی از جنس تخیل است.هر آنچه که تخیل در آن پر رنگ است از نوع ادبیات داستانی است. مثل رمان، داستان بلند، داستان کوتاه

اما ادبیات ناداستانی؛ ادبیات و نوشته هایی هستند که رنگ و بوی واقعیت دارند. رویکرد اصلی نویسنده، واقعیت و آگاهی است. مثل سفرنامه ، خاطره ، خبر، گزارش، کتاب های آموزشی، کتاب های درسی، کتاب های تاریخی و روایت که البته شبیه خاطره و از جنس خاطره می باشد.

ادبیات شاعرانه هر آن چیزی است،که رنگ و بوی احساس دارد. مانند: شعر، قطعه ادبی، دلنوشته

فیلم نامه ها و نمایشنامه ها از نوع ادبیات دراماتیک است.

هر آنچه که از جنس ادبیات شفاهی و کهن بوده و از یک جایی به بعد نوشته و مکتوب شده را، ادبیات فولکلوریک می نامند مثل: افسانه ها،  امثال و حکم ، قصه ها، متل ها، ضرب المثل ها، ترانه های محلی،شعرها و دوبیتی ها

پس تفاوت مقاله با دیگر گونه های ناداستان این است که ساختار و اندازه مشخصی دارد، و حول یک موضوع مشخص نوشته می شود و در مورد آن موضوع به خواننده آگاهی می دهد. (خود این ناداستان ژانرهای مختلفی دارد مثلا گزارش هم از جنس ناداستان است اما تفاوتهایی با مقاله دارد.)

مقاله و گزارش هر دو به دنبال واقعیت هستند اما تفاوتشان در ساختار و چارچوب و اندازه شان است.

چرا مقاله نویسی مهم است؟

در دنیای امروز اگر کسی بخواهد در حوزه ای حرفه ای و تخصصی جایگاهی داشته باشد و بخواهد رشد کند مقاله نویسی مهمترین جا برای سرمایه گذاری است. و به صرفه ترین ابزار در حوزه برندینگ ، برند سازی علمی است زیرا با کمترین هزینه خود را معرفی نموده و برند می شود.

از طرفی پر مخاطب ترین شکل تخصصی نوشته ها مقاله نویسی است. حتما شما هم متوجه این اتفاق در جامعه کنونی شده باشید که تیراژکتابها کم و کمتر می شود اما مقاله ای که نوشته می شود و در فضای مجازی منتشر می گردد مورد بازدید مخاطبان بسیاری واقع می گردد.

از طرفی آن آگاهی که از طریق نوشتن یک مقاله کسب می کنید بسیار عمیق بوده که با گذشت زمان باز تصویر روشنی از آن اطلاعات در ذهن شما باقی می ماند و گویا شما با آن موضوع زندگی کرده اید.

مقاله نویسی یک مهارت است از جنس کارورزی و صرفا با خواندن چند کتاب و آموختن و یادگرفتن و گذراندن چند دوره کارگاهی این مهارت کسب نمی شود. باید نوشت. نوشتن مقاله در اندازه های مختلف و موضوعات مختلف شما را به این توانایی می رساند.

به کمک مقاله‌ها می‌توان میزان درک مخاطب در سبک‌ها و رشته‌های مختلف را مورد ارزیابی و بررسی قرار داد. بنابراین، به وسیله مقاله، مجموعه‌ای از شیوه‌ها، روش‌ها، حقایق و… ارائه شده و مسئله و یا نظرات شخصی، مورد بحث و تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند.

با استفاده از مقاله‌ها، افراد و به ویژه دانشجویان و سخنرانان رشته‌های مختلف، می‌توانند در سمینارها به بررسی و ارائه دلیل و منطق صحبت‌ها و نظرات خود پرداخته و به نوعی مهر تائیدی باشد برای صحبت‌های ایشان.

بنابراین، ساختار یک مقاله بدین صورت است که در نظر دارد تا موضوع یا موضوعاتی را برای خوانندگان خود ارائه دهد. برای این منظور، مقاله و اصول نگارش مقاله می‌باید بر روی موضوعات و چهارچوب‌های مختلفی تکیه کرده و تهیه و تنظیم شود.

نگارش یک مقاله، از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. زیرا در صورت رعایت اصول مربوطه و انجام دقیق مراحل مربوط به نگارش مقاله، دیگر محققان قادر خواهند بود تا اصول و زیربنای تحقیقات آتی و ثانویه را ایجاد کرده و این مهم، باعث خواهد شد تا چرخه تولید مقالات، سرعت گرفته و به شیوه حرفه‌ای و تماماً کاربردی انجام پذیرد.

انواع مقاله

مقاله دو نوع است. مطبوعاتی و پژوهشی

مقالات مطبوعاتی:

نوشته هایی که به لحاظ حجم متوسط اند. از یک صفحه شروع شده و به چهار پنج صفحه ممکن است برسد، پس حجم متوسط وکوتاهی دارند، زبان بسیار ساده دارند، موضوعشان مشخص است و نویسنده از چارچوب خارج نمی شود. از نظر ساختار، اندازه، زبان همه فهم هستند. مخاطب عمومی فراگیری دارند.

اطلاع رسانی، بررسی زوایای مختلف رویدادها و روشنگری پیرامون مسائل و همینطور افزایش روحیه و بالا بردن سطح تعامل از اهداف این نوع مقالات است. اهداف پراماتیکی ،کاربردی و اجتماعی دارند. این گونه مقالات در روزنامه ها و هفته نامه ها و انواع نشریات منتشر می شوندو شامل:

سرمقاله: رویکرد آن نشریه را مشخص می کند. سر دبیر یا یکی از نمایندگانش در چارچوب سیاست های آن نشریه، روزنامه یا مجله در موضوع مشخصی ارائه مطلب می کند ویا موضع گیری می نماید.

ستون نویسی: هر روزنامه، نشریه یا مجله عمومی برای خودش یک سری ستون های ثابتی دارد و یک سری نویسندگانی که برند و شاخص و برجسته و شناخته شده اند، این نویسندگان می توانند جذب مخاطب نمایند و مخاطب جمع کنند. در واقع این ستون ثابت در اختیار این نویسنده شاخص و برجسته است و مخاطب به خاطر این نویسنده این نشریه را دنبال می کند. این نویسندگان در این ستون ها ی نشریه مقاله می نویسندکه این مقالات تحقیقی و پژوهشی نیستند،مقالاتی اند که بر آمده از تجربه و نگاه این فرد به آن موضوعات، بیشتر جنبه تحلیلی دارند تا تحقیقی پژوهشی.

مقالات تحقیقی: مقالاتی هستند که توسط عده ای از محققین ، روزنامه نگاران و یا غیر روزنامه نگاران در یک موضوعی از موضوعاتی روز آمد یا بروز جامعه یک سری تحقیقاتی را ارائه می کنند.مثلا در مورد نرخ طلاق یا اعتیاد نویسنده ای مقاله کوتاهی در حد پنج صفحه یا کمتر ارائه می کند و چون این مقالات تحقیقی در نشریه و یا روزنامه ارائه می شود زبان و ساختار ساده و همه فهمی دارند، در این گونه مقالات بحث روش شناسی مطرح نیست، روش تحقیق و چارچوب و نظریه مطرح نیست و چنین مقالاتی پژوهشی نیستند که اگر این مقاله در ساختار پژوهشی قرار بگیرد و در یک مجله پژوهشی چاپ شود ساختار پیچیده ای پیدا می کند.

در مقالات پژوهشی نمی توان روش تحقیق و چارچوب و نظریه را نادیده گرفت باید به این شاخصه ها توجه کرد تا اعتبار علمی پیدا کنند. در مقالات تحقیقاتی به دنبال اعتبار علمی نیستند، فقط به دنبال این هستند که یک سری آگاهی هایی را ارائه دهند و با این پیش فرض که مخاطب آن چارچوب ها را می شناسد از آنها فاکتور می گیرد.

مقالات انتقادی: مقالاتی هستند که در مورد یک سری مسائل جامعه مطالب انتقادی می نویسند، مثلا در مورد تولیدات، دستاورد ها، فیلم و موسیقی، تئاتر وکتاب.

این مقالات به مخاطب می گوید: ما چشم و گوش تو هستیم تا در وقتت صرفه جویی کنی و دچار تشکیک رای و پریشانی احوال نشوی. این مقالات به خواننده می گویند به کدام نمایشگاه سر بزند، کدام کتاب را بخواند و چه فیلمی را ببیند؛ به همین علت این مقالات وظیفه ای سنگین بر عهده دارند چون به واسطه باوری که خواننده به آن خواهند داشت بایستی بسیار دقیق و ریز بینانه باشد تا اعتماد مخاطب را از دست ندهد.

مقالات فرهنگی هم که بعضی از نویسنده ها می نویسند، از جنس مقالات پژوهشی نیست؛ هر چند  در این دسته بندیها قرار نگرفته است ولی جزء مقالات مطبوعاتی محسوب می شود.

2. مقالات پژوهشی

این مقالات به طور کلی به دو دسته نشریاتی و دانشنامه (مقاله پژوهشی برای دانش نامه )   تقسیم می شوند. مقالات دانشنامه ای مثل مقالاتی که در دانشنامه های تخصصی جهان اسلام منتشر می شود که جنبه تجمیع اطلاعات برای مخاطب دارد و هر کسی می تواند از آن استفاده کند، در این نوع مقالات، نویسنده به دنبال ارائه دیدگاه نو و نوین نیست، فقط تجمیع اطلاعات مهم است و ساختار ویژه خودش را دارد. ما در این مبحث با دانشنامه کاری نداریم.

مقالات پژوهشی نشریاتی نیز با توجه به رتبه بندی نشریات و مجلات انواع مختلفی پیدا می کند و رتبه بندی در مقالات نشریات از پایین به بالاست. البته یک سری مقالات فرهنگی هم داریم که جزء مطبوعاتی ها قرار می گیرد. انواع نشریات:

  1. علمی اطلاع رسانی 2. علمی تخصصی 3. علمی ترویجی علمی پژوهشی

نشریاتی

1-2. علمی ـ اطلاع رسانی

مقالات علمی اطلاع رسانی که پایین ترین رتبه را دارد در نشریات و مجلاتی منتشر می شوند که در گروه های آکادمیک و انجمن ها و گروه های تخصصی دانشگاهها شکل می گیرد.

مختص به یک علم نیست؛

نیاز به هیئت تحریریه ندارد؛

در آن نشریه از مصاحبه استفاده می کند؛

به لحاظ تعداد مقالات سقف مشخصی ندارد؛

از مقالات ترجمه هم به راحتی استقبال و استفاده می کند؛

عناوین علمی نویسندگان برایشان مهم نیست.

هر کدام از این نشریات ممکن است شیوه نامه ی خاصی برای تنظیم مقاله های دریافتی شان داشته باشند، اما از نظر موضوعی و ساختاری سختگیری چندانی ندارند مگر اینکه در حوزه های تخصصی و کاری مجله های مورد نظر نباشند یا در تامین نخستین انتظار های پژوهشی ناتوان باشند.

2-2. علمی ـ تخصصی

مقالات علمی ـ تخصصی در نشریات علمی ـ تخصصی منتشر می شوند. نشریاتی که معمولا وابسته به برخی سازمانها و نهادهای خاص بوده و مباحث تخصصی در یک زمینه را مطرح می کنند و نویسندگان مختلف می توانند مطالب خود را برای این مجلات ارسال کنند. نکته قابل توجه در مورد این نوع مجلات این است که این مجلات معمولا هیچ گونه امتیاز و مجوز علمی را از ارگان های زیربط مثل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا حوزه علمیه دریافت نکرده اند و صرفا به منظور اطلاع رسانی و بالا بردن آگاهی های قشر خاصی از افراد جامعه در زمینه های تخصصی رشد که وابسته به وزارت آموزش و پرورش بوده و به فعالیت در زمینه مباحث آموزشی می پردازد.

مقالات علمی ـ تخصصی به طور معمول ویژگی های زیر را دارند:

به صورت تخصصی در موضوع یک علم است؛

موضوع محور است، نه مسئله محور،

مخاطبان گسترده ای از دانشگاهیان؛ دانش آموزان و متخصصان آن علم دارد؛

رتبه و درجه ی علمی نویسنده به طور معمول اهمیت چندانی در نشر مقاله ندارد.

تذکر: دانشگاه آزاد اسلامی این دسته از مجلات را در کمیسیون مجلات خود مجوز داخلی می دهد و نامش را علمی ـ عمومی می گذارد با این توضیح که:

علمی عمومی: مجله ای است که هر شماره آن با تاکید بر یک رشته علمی یا یک گروه آموزشی منتشر می شود و همچنین به مجلاتی اطلاق می گرددکه مجوز انتشار از کمیسیون را دریافت نموده اند لکن فاقد درجه علمی پژوهشی یا علمی ترویجی می باشند. این مجلات به عنوان مجلات در حال گذر محسوب می شوند و می بایست براساس مفاد این آیین نامه در زمان مشخصی به یکی از مجلات علمی ترویجی یا علمی پژوهشی تبدیل گردند.

3-2. مقالات علمی ـ ترویجی

مقالات علمی ـ ترویجی را با معرفی چیستی ویژگی های مجلات علمی ـ ترویجی آغاز می کنیم.

مجلات علمی ـ ترویجی: همان خصوصیات علمی ـ تخصصی را دارد با این تفاوت که درجه علمی دارد؛ و به دنبال آشنا سازی خوانندگانش با یک علم است؛ همچنین رتبه ی علمی نویسنده برای چاپ مقاله در نشریه اهمیت پیدا می کند.

بنابراین، مقاله علمی ـ ترویجی( که علمی ـ مروری هم خوانده می شود) مقاله ای است که مرور ادبیات یا اطلاعات منتشر شده در حوزه یک موضوع به خصوص در یک محدوده زمانی را مورد بحث و بررسی قرار می دهد. مقاله علمی ـ ترویجی می تواند خلاصه ای از مقالات و منابع موجود باشد، اما باید سازماندهی خاص خودش را داشته باشد و خلاصه و استنتاج ها را ترکیب کند و در ساختاری نو ارئه دهد.

مقاله علمی ـ ترویجی می تواند تفسیری جدید از مقالات و کارهای قبلی هم ارائه دهد یا اطلاعاتی جدید را با تفاسیر قبلی در هم آمیزد، یا سیر جریان پیشرفت فکری حوزه مورد بحث و مباحثات مربوط به آن را ترسیم کند.

مقاله علمی ـ ترویجی بسته به موقعیت، ممکن است مقالات و منابع را مورد ارزیابی قرار دهد و مناسب ترین و مرتبط ترین منابع را به خواننده پیشنهاد کند.

این مقالات بر پایه جابه جایی، تلفیق و ترکیب دانش موجود تهیه می شوند و معمولا به روشن شدن زوایای مسئله ای کمک می نمایند.

هدف یک مقاله علمی ـ ترویجی خلاصه کردن و استنتاج مباحث و ایده های دیگران است، بدون اینکه پژوهشگر چیز جدیدی به ان اضافه کند. (گرد آوری اطلاعات پیرامون یک موضوع)

4-2. مقالات علمی ـ پژوهشی

مقالاتی هستند که در نظام ارزشیابی و رتبه بندی نشریات و مراکز آکادمیک ایران بالاترین رتبه را دارند. نشریات علمی ـ پژوهشی برای رسیدن به این درجه باید پروژه ی مشخصی را طی کنند تا به این درجه برسند و سعی کنند جایگاه و رتبه دست یافته را همچنان حفظ کنند.

مقالات علمی ـ پژوهشی هم به طور طبیعی بالاترین و دشوارترین مرحله مقاله نویسی در اینجاست و نیازمند تخصص، جایگاه و اعتبار علمی و توانایی حرفه ای.

مهمترین ویژگیهای یک مقاله علمی ـ پژوهشی در موارد زیر خلاصه می شود:

  1. اصالت موضوع
  2. روش تحقیق
  3. ساختار مناسب.

هر پژوهشی که به دنبال جستجوی حقایق و برای کشف بخشی از معارف و نشر آن در میان مردم و به قصد حل مشکلی یا بیان اندیشه ای در موضوعی از موضوع های علمی، از طریق مطالعه ای نظام مند، برای یافتن روابط اجتماعی میان پدیده های طبیعی به دست آید و از دو خصلت اصالت و ابداع برخوردار باشد و نتایج آنها به کاربرد ها، روش ها و مفاهیم و مشاهدات جدید در زمینه علمی با هدف پیشبرد مرزهای علمی و فن آوری منجر گردد، علمی ـ پژوهشی قلمداد می شود.

هدف اصلی مقاله علمی ـ پژوهشی ایجاد یک استدلال است. یکی از بخش های چنین مقاله ای مرور ادبیات است و در یک مقاله علمی پژوهشی، ادبیات تحقیق به عنوان اساس و بنیان کار ارائه می شود و بینش جدیدی راکه پژوهشگر به دنبال ایجاد آن است، پشتیبانی می کند. مخاطبین اصلی این گونه مجلات پژوهشی، اساتید دانشگاهها، دانشجویان دوره های دکتری و کارشناسی ارشد، پژوهشگران شاغل در مراکز علمی، تحقیقاتی و تولیدی هستند.

 

2 دیدگاه برای “چگونه مقاله بنویسیم ـــ چه نوع مقاله ای

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *